0:00
Welcome sa ating pagtalakay. Bago pa man
0:02
dumating ang mga banyagang impluwensya
0:04
dito sa ating mga dalampasigan, alam nyo
0:06
ba na ang ating mga ninuno ay mayroon ng
0:08
napakalalim, sagrado at halos patulang
0:11
pag-unawa sa ating eksistensya. Para sa
0:14
kanila kasi ang buhay ay hindi
0:15
basta-basta nagtatapos sa huling hininga
0:17
natin. Mayroong isang dakilang
0:19
paglalakbay na naghihintay, isang
0:21
dimensyon na sumasalamin sa mayang
0:22
pananampalataya at pagpapahalaga nila sa
0:24
kalikasan at sa kanilang pamayanan. Kaya
0:27
halin't samahan ninyo akong tuklasin ang
0:28
mga sinaunang ugat ng ating paniniwalang
0:31
Pilipino. Okay, simulan natin agad dito.
0:34
Saan nga ba tayo napupunta pagkatapos ng
0:36
buhay natin? Isipin niyo, ito talaga
0:39
yung pinakamalalim na eksistensyal na
0:41
tanong na bumababag at nagbibigay
0:43
inspirasyon sa ating lahat. 'Di ba? Mula
0:45
pa nung unang panahon, tinatanong na
0:47
natin yan. At ang nakakatuwa dito para
0:50
sa mga sinaunang Pilipino, ang
0:51
katanungang ito ay hindi sinasagot ng
0:53
takot. Sa halip, sinagot nila ito sa
0:55
pamamagitan ng isang buong sistema ng
0:57
paniniwala at pag-asa nagi-uugnay sa
0:59
pisikal at espiritwal na mundo natin.
1:01
Kaya pag-usapan natin ang konsepto ng
1:04
kabilang buhay. Ayon sa kahulugan nito,
1:07
ito 'yung pinaniniwalaang yugto sa buhay
1:09
ng isang tao pagkatapos ng kamatayan o
1:12
pagkatapos mamuhay sa mundo. Pero gusto
1:15
kong mapansin ninyo ito. Para sa ating
1:17
mga ninuno, ang kamatayan ay hindi
1:19
kailan man naging katapusan. Hindi siya
1:22
tuldok. Isa lamang itong transisyon.
1:25
Isang paglipat patungo sa isang bagong
1:27
dimensyon ng buhay na kasing halaga at
1:29
kasing kulay ng inilagin nila dito sa
1:32
ibabaw ng daigdig. So saan nga ba talaga
1:34
patungo ang kaluluwa pagkatapos ng
1:36
transisyong ito? Makikita natin na
1:38
mayroong iba't ibang pananaw ang mga
1:40
Pilipino noon pa man na ran ang
1:42
reenkarnasyon, ang langit, purgatoryo at
1:44
impyerno. Ipinapakita lang ng mga
1:47
konseptong ito na noon pa man alam na
1:49
nila na ang huling hantungan ng ating
1:51
kaluluwa ay nag-iiba-iba. At madalas
1:53
nakadepende talaga ito sa kung paano
1:55
natin ginugul ang ating buhay habang
1:57
nandito pa tayo sa lupa. Ngayon, ang
2:00
talagang nakakakiliti ng isipan dito ay
2:02
ang mismong imaheng ito, ang sikat na
2:05
bangang manugol. Ito ay nagsilbing
2:07
sasakyan para sa paglalakbay ng
2:09
kaluluwa. Kung titignan ninyong mabuti
2:11
yung tuktok o takip ng banga, may
2:13
dalawang tao doon na nakasakay sa isang
2:15
bangka. Yung nasa unahan, yan yung
2:18
kaluluwa ng namayapang na nakahalukipkip
2:20
na para bang payapang-payapa niyang
2:22
tinatanggap ang kanyang tadhana. Tapos
2:24
yung nasa likuran naman siya yung
2:26
tagawan na gumagabay sa kanya.
2:28
Napakagandang isipin na ang bangang ito
2:31
ay hindi lang basta lalagyan ng mga
2:32
buto. Literal at matalinghaga itong
2:35
naging sasakyan na naghahatid sa
2:37
kaluluwas sa pagtawid patungo sa
2:39
kabilang buhay. At syempre hindi lang
2:42
ito kwentong bayan ha. May matibay
2:44
tayong ebidensya. Ang bangang ito ay
2:47
natagpuan mismo sa loob ng Tabon Caves
2:49
sa Palawan noong taong 1964. Hinukay ito
2:52
ng pangkat ng sikat na antropologong si
2:55
Dr. Robert Fox at inuri ito sa
2:57
kasaysayan bilang isang archaeological
2:59
burial jar. Kumbaga, physical na patunay
3:02
ito sa napakalalim na sining at
3:04
espiritwalidad ng ating mga ninuno. At
3:06
heto ang nakaka-proud na bahagi sinasabi
3:10
na ang sining at pagkakagawa nito ay
3:12
kakaiba sapagkat hindi natagpuan sa
3:14
kahit anong lugar sa timog silang ang
3:16
Asya. Wala kang makikitang ganito sa
3:18
ibang bansa sa rehiyong natin. Ibig
3:21
sabihin lang niyan ang mga sinaunang
3:23
Pilipino ay mayroong sarili, bukod tangi
3:26
at talagang orihinal na pagkakakilanlan
3:28
pagdating sa pagbibigay pugay sa
3:30
kanilang mga pumanaw. Sa atin lang
3:32
talaga ito umusbong. Bukod sa
3:34
paglilibing sa bangga, merroon pang
3:36
isang medyo nakakabilib na agawi, ang
3:39
paglilibing sa bangin. Ibinibihitin sa
3:42
gilid ng bundok o pampang ang kabaong ng
3:44
namayapa. Literal ito ha. Sa halip na
3:47
ibaon sa ilalim ng lupa, inilalagay nila
3:49
ang kabaong sa mataas na lugar. Bakit
3:52
kaya? Kasi para sa kanila, hindi lang
3:54
ito pisikal na pag-angat. Isa itong
3:56
espiritwal na pagtataas. Inilalapit nila
4:00
ang yumaos sa kalangitan na nagpapadali
4:02
daw sa kanilang patuloy na paglalakbay.
4:04
Napakagaling ' ba? Dito na tayo papasok
4:07
sa panibagong yugto kung saan makikita
4:10
natin kung paano pa lumalalim ang lahat
4:12
ng ito. Ang espiritwal na paghahatid at
4:15
ang ritwal na kutkot. Paano nga ba ito
4:18
ginagawa? Ganito ang mga hakbang sa
4:20
paghahatid. So kutkut. Una, bago pa man
4:23
pumanaw ang isang tao lalo na kapag
4:25
malubha na ang sakit o matanda na
4:27
talaga, ginagawa na siya ng kubo malapit
4:30
sa isang puno para mapayapa siya sa
4:32
piling ng kalikasan. Tapos kapag pumanaw
4:35
na, sasayaw ang mga katutubo ng
4:36
tinatawag nilang taruk habang
4:38
pasan-pasan nila sa balikat ang
4:40
namayapa. Damang-dama mo yung suporta ng
4:42
buong komunidad dito. At bilang
4:44
panghuli, inilalagay ang mga personal na
4:46
gamit ng namayapa sa loob ng kabaong
4:48
para may magamit siya at makatulong sa
4:50
kanyang paglalakbay. Isipin mo hindi
4:53
siya nag-iisa. Ramdam niya ang kalingan
4:55
ng buong barangay hanggang sa kabilang
4:56
buhay. Pero syyempre gaya ng maraming
4:59
bagay sa kasaysayan, may mga nagbago.
5:02
Makikita natin dito ang paghahambing ng
5:05
mga sinaunang ritwal laban sa pagdating
5:08
ng mga kastila. Sa kaliwa nandian yung
5:10
mga sinaunang gawi tulad ng kutkot at
5:13
paglilibing sa banga na talagang
5:15
nagbigay diin sa isang pysikal at
5:17
komunal na paglalakbay. Samantala, sa
5:19
kanan naman, mapapansin natin na ang mga
5:22
sinaunang ritwal na ito ay unti-unting
5:24
naglaho at nawala nung dumating ang mga
5:27
kastila sa Pilipinas. Nagdala kasi sila
5:29
ng mga bagong relihiyosong pananaw at
5:31
doktrina na siyang pumalit sa mga
5:33
nakasanayan na ng ating mga ninuno. Kaya
5:36
bago tayo magtapos, gusto kong iwanan sa
5:39
inyo ang tanong na ito. Makabuluhan pa
5:41
ba ang mga sinaunang ritwal at
5:43
paniniwala sa kamatayan sa konteksto ng
5:45
modernong panahon natin ngayon? Subukan
5:48
ninyong isipin ang mga tradisyong
5:49
sinusunod ng mismong pamilya niyo kapag
5:51
may pumanaw na mahal sa buhay. Kahit na
5:54
nag-iba na ang mga pamamarain natin,
5:56
wala na tayong bangga o paglilibing sa
5:58
bangin, nandiyan pa rin ba yung parehong
6:00
pagpapahalaga at pagmamahal para sa mga
6:01
lumisan? Ang kasaysayan natin ay laging
6:04
nagpapaalala na ang pag-alala sa mga
6:06
namayapa ay isang malinaw na patunay na
6:09
ang pag-ibig ng tao ay sadyang walang
6:10
hanggan at kayang lampasan kahit pa ang
6:13
mismong kamatayan. Maraming salamat sa
6:15
pagsama sa akin sa pag-aaral na ito.
6:17
Hanggang sa muli nating pagtuklas.
