ÖNEMLİ OLAN DIŞ GÜZELLİK | American Psycho Felsefesi

bir psikopat gördüğümüz vakit Kafamızda

genelde belli tarzda sorular belirir bu

adam neden böyle davranıyor suç tamamen

kendisinde mi yoksa ait olduğu toplum mu

onu böyle birine dönüştürdü ve bu

psikopat çevresindeki insanlar

tarafından nasıl olur da fark edilmiyor

çıktığı vakit son derece tartışma

yaratan American Psycho kitabı ve bunun

uyarlaması olan filmi birçok konuya

eleştiri getirmekte ve hatta bunu parodi

hali dalga geçer bir tarzda yapmakta ele

aldıkları arasında tüketim kültürü

maskülenlik ve insanların beğenilme

arzusu gibi konular bulunmakta bu

konular ise en az bu eser kadar

tartışmalı fikirlere sahip olan sosyolog

John bodri hardın konseptleri ile daha

iyi anlaşılmakta ve bu videonun konusu

American Psycho filminin

felsefesi 80'li yıllarda geçmekte olan

Bu hikayede ana karakterimiz Patrick

bateman Wall Street de çalışan zengin

Eğitimli ve yakışıklı bir adamdır aynı

zamanda son derece bakımlı olan ve Elit

diyebileceğimiz bir tabakada bulunan bu

Patrick karakteri bu kadar düzgün bir

imaja sahip olmasına rağmen Aslında

tamamen karanlık bir kişiliğe sahiptir

Bu adam tam bir psikopat Hatta sadist

bir seri katildir evsizleri sevmediği iş

arkadaşlarını ve çevresindeki kızları

vahşice öldüren bu adamın sıkıntılı bir

zihne sahip olduğunu görmek çok kolay

olsa da çevresindeki insanlar bazı

konularda ondan farksız değiller erdir

ve patrick'in akıl sağlığında sorunlar

olduğunu fark edemeyecek kadar

duyarsızlık ve bu filmde ilk durmamız

gereken kısım patrick'in ve hatta

filmdeki neredeyse tüm karakterlerin

sahip olduğu bir durum İmaj

takıntısı patrick'in son derece kendini

beğenmiş ve başkalarını etkilemeye

çalışan biri olduğunu daha filmin ilk

dakikalarında anlayabiliyoruz kendisinin

hayatı lüks mekanlar pahalı giysiler ve

sosyete buluşmalarından oluşmakta Ve

bunu yaparken de çevresine gösteriş

yapmayı hiç ihmal etmiyor akıllara

gelebilecek her türlü aktiviteyi

yaparken dışarıdan nasıl göründüğüne

Yani imajına odaklanıyor kendi takım

elbisesinden daha değerli bir takım

elbiseye sahip olan biri ortaya

çıktığında veya iş arkadaşlarının kart

viziti onun kartvizitinde daha estetik

görünüyorsa Bu tarz durumlarda yoğun bir

kıskançlık krizine giriyor çünkü onun

sahip oldukları çevresindekilerden her

zaman daha kaliteli pahalı ve değerli

olmalı ve burada patrick'in sahip olduğu

eşyalara bu kadar Kıymet vermesi üzer

inde durmamız gerekiyor bir insanın

sahip olduğu eşyalara bu kadar değer

vermesi ve bu eşyaları diğer insanlarla

statü yarışı yaparken kullanması bodri

yardın işaret değeri konseptinde

işlediği bir konu Mesela bir eşyayı ele

alalım Bu eşyayı değerli yapan şey nedir

işaret değeri konseptine göre bir

eşyanın asıl değerini belirleyen şey o

eşyanın işlevi veya üretim kalitesinden

ziyade insanlar arasında sahip olduğu

Prestij didir mesela Örnek vermek

gerekirse iki tişört düşünelim bu

tişörtler birbirlerinin tamamen kopyası

olsun ve bunlara birer marka

atayalvaç Hatta Elsa Waikiki'nin tişörtü

daha kaliteli bir kumaşa sahip olsaydı

bile durum değişmeyecektir Çünkü

armani'nin işaret değeri Yani insanlar

arasında sahip olduğu statüsü ve

prestiji els 2'den daha yüksektir

Böylece o markanın ismi tişörtün işlevi

veya üretim kalitesinin üstüne geçmiş

olur filme geri döndüğümüzde patrick'in

ve onun bulunduğu çevrenin bu konseptle

epey uyuştuğunu görebiliriz özellikle

Patrick iş arkadaşlarının imajlarıyla

kendi İmajını durmadan kıyaslamak ve

kimlerin işaret değeri daha yüksek Yani

insanlar tarafından dikkat çeken eşyalar

veya markaları tercih ettiğinin

analizini yapmakta

Fakat bu filmden verebileceğim

örneklerden en iyisi meşhur kart visit

sahnesidir bu sahnede İş arkadaşları

kendi kart vizitleri gösterirler ve

Patrick kendi kart viziti inden daha

iyilerini gördüğü vakit kıskançlık

krizine girer

Peki basit bir kart vizite bu kadar

anlam yüklemek normal mi Sonuçta bir

kart fitin işlevi çok basittir bir

insanın şirkette sahip olduğu rol ile

ilgili bilgiler verir patrick'in basit

bir kart fizist bu kadar anlam yüklemesi

kart fizist küçük görsel detayları bile

bu kadar gözünde büyütmesi onun işaret

değeri dediğimiz konsepte Yani sahip

olduğu eşyaların işlevi yerine diğer

insanlar tarafından nasıl gözüktüğü

aşırı önem verdiğini görüyoruz Hatta Tüm

bu insanlar da tıpkı sahip oldukları

kartvizit gibi dışarıdan baktığımızda

şekli şemali yerinde olan fakat Özünde

pek de işlevi olmayan insanlardır zaten

bu kişilerin film boyunca o kadar

çalıştıklarını da göremeyiz Patrick

genelde müzik dinler ve akşam gideceği

mekanı düşünür diğer İş arkadaşları da

ara sahnelerde bir şeyler içip dedikodu

yapmaktadırlar buradan şu çıkarımı

yapabiliriz ki bu insanların içinde

bulunduğu İmaj takıntısı bu kişileri

gerçeklikten koparmış ve onları işlevsiz

insanlara dönüştürmüştür ve bu konuyla

ilgili sıradaki bahsetmemiz gereken

Konsept hiper gerçek

çok sevdiğimiz bir oyunu oynadığımızı

düşünelim bu oyunu uzun bir süre

başından kalkmadan oynarsak oyunun

evreni bizi o kadar içine alır ki Oyunu

kapatıp gerçek hayata döndüğümüzde Kısa

bir süre afallama yaşarız oyunun bize

sunduğu gerçekliği o kadar tutkulu ve

yoğun yaşamışızdır ki gerçek hayatın

bize sundukları giderek

bulanıklaşması

hiper gerçeklik olarak tanımlar ve bir

insanın uzun bir süre hiper gerçekliğe

maruz kalmasının o insanı

duyarsızlaştırıcı

televizyonda Savaş haberini herhangi bir

tuvalet kağıdı reklamıyla aynı

duyarsızlıkla izlemektedir televizyonu

kapattıktan sonra izlediği haberdeki

savaş devam etse bile bu savaş izleyici

için televizyonu kapattığı an bitmiştir

işte izleyicinin televizyonla kurduğu Bu

ilişki bir hiper gerçekliktir bu evrende

her şey görüntülerden ibarettir ve

cansızdır filme geri dönersek hiper

gerçeklik ve bunun getirdiği

duyarsızlaşma yoğun bir şekilde

işlendiğini rahatlıkla görürüz Patrick

karakteri Tıpkı bardın televizyon örneği

gibi görüntüden ibaret ve cansız bir

insandır arkadaşlarıyla konuşmasında o

kadar samimiyetsiz ve yapay bir tarza

sahiptir ki Söyleyeceklerini daha

önceden ezberleyip geldiği bariz

bellidir

Diğer karakterler de Patrick pek farklı

değillerdir hikaye boyunca birçok kez

birbirlerinin isimlerini unuturlar Fakat

duyarsızlaşma sadece bu örneklerle

kalmaz bir sahnede Patrick öldürdüğü

cesedi bir çantaya koymuştur ve çantayı

bagaja yerleştirirken bir iş arkadaşıyla

karşılaşır Oysaki bu çantadan kanlar

akmasından ve bir insan vücudu şeklini

almasından dolayı bu çantanın içinde bir

ceset olduğu çıkarımını yapmak çok

kolaydır Fakat bu iş arkadaşı patrick'in

taşıdığı çantanın bir ceset olduğunu

tahmin etmektense gider o çantanın

markasını

sorar duyarsızlaşma en kritik örneği ise

diğer insanların patrick'in itiraflarına

olan tavrıdır Patrick akıl sağlığında

sorunlar olduğunun farkında kendisi

insan öldürme dürtüsünü durduramıyor

Hatta bazen bu dürtüsünü

çevresindekilere itiraf ediyor fakat

çevresindeki insanlar Onun bu itirafını

ciddiye almıyorlar bile ya

duymamazlıktan geliyorlar ya da espri

yaptığını

düşünüyorlar Peki bu filme gerçekçi

diyebilir miyiz bazı sahnelere anlam

vermekte zorlansa da aslında bu hikaye

Özünde sağlam bir kültür

eleştirisi hikayenin geçmekte olduğu

1980'lerin amerik alırsak bu filmin Bir

nevi o dönemin belgeseli olduğunu

görürüz bu dönemde Amerika başkan Ronald

reagan'ın politikalarıyla ekonomik

açıdan Şahlanış geçmiş vergiler düşmüş

ürünlerin piyasa değeri yükselmiş ve

birçok insan zengin olma şansını elde

etmiştir Aynı zamanda bu refah zevk

veren etmenlere olan yatkınlığı artırmış

uyuşturucu tüketimi ve cinsellik de hem

Hayat tarzında hem de medyada ciddi

artış göstermiştir ve bu devirde yapi

dediğimiz kavram ortaya çıkar mahabir

Amerika'da o dönem iyi bir bir eğitim

almış ve yüksek paralar kazanan hırslı

ve genç iş insanları için

kullanılmaktadır bu insanlar gösterişi

seven bir zihniyete sahiptir lüks

arabalar evler restoranlar pahalı marka

eşyalar ve partiler onların Hayat

tarzlarının bir parçası olmuştur ve bu

filmin o dönemdeki Hayat tarzını

aktarmakta başarılı olduğunu

söyleyebiliriz mesela Patrick o dönemin

meşhur sosyete figürlerinden biri olan

Donald Trump hayranıdır çevresinde

trump'a dair bir şeyler gördüğü vakit

heyecanlanmaya başlar ve içten içe

kendisinin de Trump gibi biri olmak

istediğini anlayabiliriz zaten

patrick'in asıl derdi de budur hep biri

gibi olmak ister bu durumun bir nedeni

bulunduğu ortama ayak uydurmak ve

diğerlerinden geri

kalmamaktır fakat bir tarafta seri katil

olan tarafıyla mücadele etmekte Bir

taraftan da uyum sağlamaya çalışmakta

tuhaftır ki Patrick onlar gibi biri

olabilse bile halen toplum içinde

kendine has bir kimlik kazanamayacak

Çünkü özendiği karakter ler bir birey

olmaktan ziyade bir imajdan bu

karakterlerin duyarsızlık birbirlerinin

isimlerini unuttuklarını belirtmiştim

aslına bakarsak bu insanların birbirine

aşırı derecede benzemeli de isimlerin

karıştırılmasını bir nedeni olabilir

aynı saç kesimleri aynı giysiler aynı

konuşma tarzları bu insanları

birbirinden ayırt etmek çok zor hepsi

tek bir markadan çıkmış bir ürün gibi ve

bodri Ardın bahsettiğim konseptlerinin

işaret değeri ve hiper gerçekliğin yoğun

olarak yaşandığı böyle bir oluşumda

patri karakteri dışarıdan baktığımızda

ne kadar canlı ve etkileyici gözükse de

Özünde Cansız ve ruhsuz biridir ve

kendisi de bir birey olmaktan ziyade bir

imaj bir ilüzyon olduğunun farkındadır

[Müzik]

[Müzik]

kısımlarının izleyicinin kafasında soru

işareti bıraktığını görebiliriz Patrick

avukatına Paul karakterini öldürdüğünü

itiraf eder Fakat avukatı birkaç gün

önce kendisinin Paul ile buluştuğunu

söyler aslında hikaye boyunca bu tarz

gerçekten kopuk sahneler görülmekte

mesela patrick'in kanlı ceset çantasını

gören görevlinin onu hiç durdurmam

patrick'in polislere karşı ustaca silah

kullanabilmesi veya koridorda elektrikli

testereyi çalıştırdığı vakit kimsenin

onu duymaması bu tarz olayları hesaba

kattığımızda bütün bu yaşananlar aslında

patrick'in bir hayal ürünü mü sorusunu

sormadan edemiyoruz fakat kitabın yazarı

patrick'in bu cinayetleri kafasında mı

kurduğu sorusuna net bir cevap vermez

amacının bu yaşananlar gerçek veya değil

cevabını vermekten ziyade okuyucuda

belirsizlik ve şüphe yaratmak olduğunu

belirtir filmin yönetmeni de Avukat ile

olan konuşma sahnesindeki amacının

patrick'in her şeyi kafasında kurduğu

Fikri yerine izleyiciye ucu açık bir son

bırakmak olduğunu söyler zaten bu

hikayenin Merkezi patrick'in yaptığı

eylemlerin gerçek mi yoksa Hayal mi

olduğunu sorgulamak değil bu hikayenin

bize göstermek istediği şey Patrick gibi

psikopat bir karakterin böyle bir

toplumda rahatça var olabilmesinin

yanında onun çevresindeki insanların

yanı başlarındaki bu psikopatı fark

edemeyecek kadar

duyarsızlaşmak insan kimliğinin önüne

geçtiği bir dünyada bir katil suçunu

açıkça itiraf etseydi bile

[Müzik]

y

[Müzik]